Merkez İstasyonu Turu 1

Rijksmuseum’un da mimarı olan Pierre Cuypers tarafından tasarlandı. İki binayı yan yana koyarsanız benzerliği hemen görürsünüz! Bina yaklaşık 300 metre uzunluğunda; 8 yıl boyunca 8.687 ahşap kazık üzerine inşa edildi ve 1889’da açıldı.

Doğu kanadına bakın: Orası Kraliyet Köşkü; Hollanda kraliyet ailesinin gelişleri ve gidişleri için yapıldı. Çatısının sırtında Kralın Kalkan Taşıyıcısı durur: Hollanda aslanlı bir kalkanı koruyan zırhlı bir şövalye. Orta bölümün çatı hattının altında ise Londra, Paris ve Roma gibi Avrupa ticaret şehirlerinin armalarını bulursunuz: Cuypers, demiryolunun Amsterdam’ı dünyaya bağladığını göstermek istemişti.

1487’de Amsterdam’ın Orta Çağ şehir surunda bir savunma kulesi olarak inşa edildi. Eski adı Schreyhoeckstoren, “keskin köşe kulesi” anlamına gelir: Kule, surun keskin bir açı yaptığı yerde duruyordu.

Efsane: Felemenkçede schreien aynı zamanda “ağlamak” anlamına geldiği için, denizcilerin eşlerinin kocaları denize açılırken burada ağladığı hikâyesi doğdu. Çok güzel bir hikâye, ama bu, isme sonradan halk arasında yakıştırılmış bir açıklama.

Gerçek: 1609’da Henry Hudson, Hollanda Doğu Hindistan Şirketi (VOC) adına buradan yola çıktı. Asya’ya kuzeyden bir yol arıyordu ve sonunda bugünkü New York’un bulunduğu yere vardı. Kuledeki bir anı plaketi bu yolculuğu hatırlatır.

1913’te altı Amsterdam denizcilik şirketinin ortak ofis binası olarak, kolayca tanınan “Amsterdam Okulu” üslubunda inşa edildi. Bugün Amrâth Hotel olarak hizmet veriyor.

Hong Kong’un ünlü yüzen restoranlarını örnek alan, yüzen bir Çin restoranı. Pagoda tarzı katlarıyla Amsterdam’ın en çok fotoğraflanan restoranlarından biri; su manzarası da harika. Yemekleri çok lezzetli!

Tam adı “New Metropolis” olan bu müze, çocuklar için “dokunarak öğrenilen” bir bilim müzesi. Renzo Piano tarafından tasarlandı; aynı zamanda IJ tünelinin girişi olarak da işlev görüyor ve eğimli tarafında büyük bir terası var.

17. yüzyılda inşa edilen eski “’s Lands Zee Magazijn” (Devlet Deniz Deposu), “Amsterdam Amiralliği”nin deposuydu; “Amirallik” savaş filosunun tüm erzak ve malzemesi burada işlem görürdü. Bugün Hollanda’nın denizcilik tarihine odaklanan bir müze.

VOC, başta baharat olmak üzere Asya’dan gelen değerli mallarla ticaret yapıyordu. Bu mallar, Amsterdam kanalları boyunca uzanan tüccar evlerinin depolarında saklanırdı. Bu depolar, değerli ticaret mallarını ‘yüksekte ve kuruda’ saklamak için özel olarak tasarlanmıştı: geniş çatı katları ve cephelerde vinç kirişleri vardı.

1638’de kurulan Hortus Botanicus, dünyanın en eski botanik bahçelerinden biri. Bu küçük bahçede 6.000’den fazla ağaç ve bitki, üç farklı tropik iklime sahip bir sera ve yüzlerce kelebekle dolu bir kelebek evi var. Palmiye Evi’ndeki Doğu Kap sikasına dikkat edin: Yaklaşık 300 yaşında.

Esnoga ya da Snoge olarak da bilinen Portekiz Sinagogu, 1675’te tamamlanmış bir Ortodoks Yahudi cemaati ve sinagogudur.

Amsterdam’ın Sefarad cemaati, Hollanda Altın Çağı’nda Avrupa’nın en büyük ve en zengin Yahudi cemaatlerinden biriydi; çok büyük sinagogları da bunu yansıtıyordu.

17. yüzyılda pek çok Amsterdamlı kadın yalnız kaldı: Kocaları denize açılıyordu ve büyük bir kısmı hiç geri dönmedi. Yaşlı kadınlara bakmak için Reform Kilisesi’nin diyakozları burada Amstelhof’u inşa etti. Yapımına 1681’de, o zamanlar Amstel’in öte yakasındaki ucuz arazide başlandı. Bina 2007’ye kadar huzurevi olarak kullanıldı.

2009’da bina, St. Petersburg’daki Hermitage’ın bir şubesi olan Hermitage Amsterdam olarak yeniden açıldı. Rusya 2022’de Ukrayna’yı işgal ettikten sonra müze Rusya ile bağlarını kopardı ve adı H’ART Museum olarak değiştirildi.

Geleneksel olarak Zuiderzee ile iç bölgeler arasında önemli bir su yolu ve şehrimize adını veren nehir. 1270 civarında Amstel üzerine bir baraj (dam) yapıldı; bu, balıkçı köyünü kısa sürede bir ticaret kasabasına dönüştürdü. Amsterdam’dan bahseden en eski belge 1275 tarihlidir: Kont V. Floris’in verdiği bir gümrük ayrıcalığı. Bu belge, buranın halkını Holland’da gümrük vergisi ödemekten muaf tutuyordu. Belgede kasabanın adı Amestelledamme (“Amstel’deki baraj”) olarak geçer; bu ad zamanla Amsterdam’a dönüştü. Şehir hakları 1300 civarında geldi.

Şu anda Herengracht’ta (Beyler Kanalı) ilerliyoruz. Bu kanal, 17. yüzyılın başında şehrin prestijli genişlemesinin bir parçasıdır. Bu bölüm Leidsegracht’tan Amstel’e kadar uzanır ve burada çoğunlukla çok büyük binalar görürsünüz: Belediye meclisi, zengin tüccar ailelerini çekmek için burada yalnızca büyük arsalar verdi.

Yaygın hikâye: Vergilerin evin genişliğine ve pencere sayısına göre belirlendiği, hatta çift merdivenin bile ekstra vergilendirildiği söylenir. Rehberler bu hikâyeyi anlatmayı çok sever, ama tarihçiler buna şüpheyle bakar; evlerin çoğunun bu kadar dar olmasının daha olası nedeni, kanal boyundaki arsaların yüksek fiyatıdır.

En güzel kanallardan biri – birbirinin aynısı yedi kemerli köprüsüyle ünlü. 1901’de belediye meclisi yeni elektrikli tramvay için bu kanalı doldurmak istedi, ama neyse ki pek çok protesto sonucunda bu plan reddedildi. Akşamları kemerler ışıklandırıldığı için çok güzeldir; Thorbeckeplein’den bakınca harika bir manzara!

Amstelveld meydanında, günümüze ulaşan tek ahşap geçici kilise duruyor. Bugün konser salonu olarak kullanılıyor.

Bu cephe taşları, on yedinci yüzyılda şehrin sakinleri için yön bulma işaretleriydi. Bu küçük sanat eserleri, fırıncının ekmeğini nerede sattığını ya da ayakkabınızı nerede tamir ettirebileceğinizi gösteriyordu.

Prinsengracht, 17. yüzyıldan kalma iç içe üç kanalın en dışta olanıdır. Burada binaların Herengracht ve Keizersgracht’takilerden çok daha sade olduğunu görürsünüz. Buradaki evlerin çoğu depo ve atölye olarak kullanılıyordu.

De Magere Brug, yani “Sıska Köprü”, adını büyük olasılıkla burada ilk kez 1691’de yapılan çok dar ahşap köprüye borçludur. Popüler bir efsaneye göre, karşılıklı kıyılarda yaşayan Mager adında iki kız kardeş, birbirlerini ziyaret edebilmek için köprünün parasını ödemiş; güzel bir hikâye, ama bunun hiçbir kanıtı yok.

Köprü, James Bond filmi “Elmaslar Ebedidir” (1971) sayesinde uluslararası üne kavuştu. Ve en yeni efsane: Teknede birbirini seven çiftler varsa, tam köprünün altında birbirinizi öpün; hayatınız boyunca âşık kalırsınız!

Adı, şehri İkinci Dünya Savaşı’na kadar bir Yahudi mahallesi olan Vlooienburg adasına bağlayan, maviye boyanmış eski ahşap köprüden gelir. Bugünkü oldukça görkemli taş köprü 1883 yapımıdır; lambaları, taçları ve gemi pruvaları, Paris’te Seine Nehri üzerindeki köprülerden esinlenmiştir.

Dam Meydanı’ndaki bugünkü Kraliyet Sarayı, Amsterdam’ın asıl belediye binasıydı. 19. yüzyılın başından itibaren belediye Oudezijds Voorburgwal’a taşındı. Zamanla bu bina da küçük geldi ve 1980’lerde mimarlar Holzbauer, Holt ve Cees Dam, Waterlooplein/Oude Vlooienburg’da yeni bir belediye binası tasarladı. Bu binanın iki işlevi var: Hem Amsterdam Belediye Binası hem de Ulusal Opera ve Bale’nin tiyatrosu.

Dans Eden Evler, birbirine yaslanan bir sıra yamuk, eski kanal evidir. Nedeni yerin altında: Amsterdam ahşap kazıklar üzerine kurulu ve bir evi taşıyabilecek sağlam kum tabakası yaklaşık 13 metre derinde. Bu tabakaya ulaşmayan ya da yüzyıllar içinde çürüyen kazıklar, evin eşit olmayan şekilde çökmesine yol açar. Sonuç ne mi? Bir sıra dans eden ev.

Aydınlanma’nın büyük düşünürlerinden biri olan, Amsterdam doğumlu filozof Baruch Spinoza’nın (1632–1677) heykeli; 2008’de Nicolas Dings tarafından yapıldı.

İşin ironik yanı: 1656’da Portekiz Yahudi cemaati genç Spinoza’yı radikal fikirleri yüzünden cemaatten çıkardı, kitapları da daha sonra yasaklandı. Bugün ise şehir onu bir heykelle onurlandırıyor. Kaidesinde onun şu sözlerini okuyabilirsiniz: “Devletin amacı özgürlüktür.” Paltosunun üzerinde, burada hep yaşamış kuşlar olan serçeler ve şehre yeni gelen yeşil papağanlar (halkalı papağanlar) oturuyor: Birlikte, hem yerlilerin hem de göçmenlerin Amsterdam’ını simgeliyorlar. Güller ise üzerinde Caute (“dikkatli ol”) sözü bulunan mühür yüzüğüne gönderme yapıyor.

İkinci Dünya Savaşı’na kadar büyük bir Yahudi pazarıydı, bugün bir bit pazarı. Bugün belediye binasının durduğu yer, İkinci Dünya Savaşı’na kadar “Yahudi Mahallesi”ydi. Rotterdam, ağır bombardıman yüzünden savaşın izlerini taşır; Amsterdam ise sürgün edilen Yahudi halkının izlerini. Amsterdam’ın bu bölümünde yaşayanların neredeyse tamamı Almanlar tarafından sürgün edildi ve ne yazık ki çok azı hayatta kaldı! Sert kışlar ve yiyecek kıtlığı yüzünden bu döneme “Açlık Kışı” da denir; şehirde kalan halk evlerini ısıtabilsin diye boş kalan evlerdeki bütün ahşap sökülüp alındı (yani mobilyalar değil, binanın kendi ahşabı). Savaş bittiğinde bu evler “iskelet” gibi ayakta duruyordu ve ardından yıkıldı.

Café de Sluyswacht, aslen 1692’de Sint Antoniesluis’in (Aziz Antonius Savağı) savak bekçisi için ev olarak inşa edildi. Bugün bir kafe ve ulusal anıt eser.

Sint Antoniesluis’in arkasında, ünlü ressam Rembrandt Harmenszoon van Rijn’in eski evi olan “Museum Rembrandthuis” bulunur. Rembrandt yoksulluk içinde öldü; bütün eşyaları açık artırmada satıldı. Evi, Rembrandt’ın tabloları da dahil olmak üzere yeniden döşemek için bu açık artırmanın kayıt defteri kullanıldı; böylece iç mekân hakkında iyi bir fikir edinmek mümkün oldu, çünkü Rembrandt’ın resim atölyesi evindeydi. Bu, Rembrandt’ın neden bu kadar çok Yahudi erkek portresi yaptığını da açıklar: Yahudi mahallesinin “tam göbeğinde” yaşıyordu.

Yuvarlak alt bölüm, 1516 civarında, şehir surunun dışındaki liman bölgesini korumak için bir savunma kulesi olarak inşa edildi; tam da eski Zuiderzee’nin (bugünkü IJsselmeer) kıyısında. Amsterdam doğrudan denizin kenarındaydı; canlı ticaretin sebebi de buydu!

1606’da mimar Hendrick de Keyser, ahşap sivri tepesiyle zarif sekizgen üst kısmı ekledi. Sadece birkaç yıl sonra kule eğilmeye başladı ve kelimenin tam anlamıyla halatlarla çekilerek yeniden düzeltildi. Lakabı “Malle Jaap”tır (Deli Jaap), çünkü çanları eskiden en saçma saatlerde çalardı.

A’DAM LOOKOUT sıradan bir seyir terası değil. Amsterdam’ın ve çevredeki şehirlerin eşsiz 360 derecelik manzarasının yanı sıra, bu ikonik binanın tepesinde yaşanacak çok daha fazla şey var. Amsterdam’ın en yüksek salıncağı Over The Edge’de adrenalini hissedin, Amsterdam VR Rollercoaster Ride’ı deneyin, Sky Bar’da doyurucu bir öğle ya da akşam yemeğinin, atıştırmalıkların veya bir kokteylin tadını çıkarın, dijital hatıranızı yanınızda götürün ve interaktif dürbünlerle şehri tanıyın.

Solunuzda Aziz Nikolaos Kilisesi’ni görüyorsunuz: 1885 civarında inşa edilmiş bir Katolik bazilika. Aziz Nikolaos, denizcilerin ve şehrimizin koruyucu azizidir.

Bu otel, Hollanda’nın en eski modern otellerinden biri; 1890’da açıldı. Aynı zamanda her odaya elektrik aydınlatması döşenen ilk otel oldu. Otelin birkaç eski evin etrafına inşa edildiğini bugün hâlâ görebilirsiniz: O zamanlar bu evlerin sahipleri o kadar çok para istedi ki, evlerin etrafından dolaşarak inşa etmeye karar verildi. Bu hikâye, Public Works filminde büyük bir rol oynar.